ԳԱՅԱՆԵ ՍԱՀԱԿՅԱՆ. Հայաստանն ազատ է պոլիոմելիտից, կարմրուկից և կարմրախտից. Մեկնարկել է «Իմունականխարգելման եվրոպական շաբաթ»-ը

2004 թվականից եվրոպական տարածաշրջանում իրականացվում է «Իմունականխարգելման եվրոպական շաբաթ» նախաձեռնությունը, որի նպատակը հանրության շրջանում իրազեկությունը բարձրացնելն է, հետևաբար և պատվաստումների միջոցով բնակչությանը զերծ պահելը վարակիչ հիվանդություններից: Այս տարի «Իմունականխարգելման եվրոպական շաբաթ» նախաձեռնությունը մեկնարկել է ապրիլի 22-ին և կշարունակվի մինչև ապրիլի 27-ը:

«Իմունականխարգելման եվրոպական շաբաթ» նախաձեռնության թեմայի շուրջ մեր զրուցակիցն է ՀՀ ԱՆ իմունականխարգելման ազգային ծրագրի ղեկավար Գայանե Սահակյանը:

–   Տիկին Սահակյան, որո՞նք են իմունականխարգելման հիմնախնդիրները։

–   Հիմնական խնդիրն ամբողջ աշխարհում մնում է պատվաստումներից հրաժարվելը: Գնալով այն գերխնդիր է դառնում: Դա էլ պատճառ է դառնում այն հիվանդությունների, համաճարակների բռնկումների, որոնք 10 տարի առաջ ավելի վերահսկելի էին:  Հաջորդ գերխնդիրը որոշ հիվանդությունների հարցում վերացման կամ արմատական վերացման խնդիրն է, խոսք վերաբերում է պոլիոմելիտ, կարմրուկ, կարմրախտ հիվանդություններին: Ճիշտ է, պոլիոմելիտի հարցում աշխարհի շատ երկրներ զգալի արդյունքներ են գրանցել, որոնցից շատերը համարվում են պոլիոմելիտից ազատ երկրներ, սակայն այսօրվա դրությամբ 3 երկրներ շարունակում են արձանագրել տեղական դեպքեր: Դրանք են` Աղվանստանը, Պակիստանը, Նիգերիան:
2010թ. սկսած կարմրուկի և կարմրախտի վարակը կրկին սկսեց շրջանառվել շատ երկրներում: Հայաստանի հարևան  երկրներում այս խնդիրը բավականին լուրջ է դրված: Վրաստանում համաճարակային իրավիճակ է ստեղծվել: Ամբողջ աշխարհում այս խնդիրներից հատուկ ուշադրության է արժանանում պատվաստումներից հրաժարումը, սակայն դա այդքան լուրջ խնդիր չէ մեզ մոտ`Հայաստանում, որքան այլ երկրներում: Բնակչության այն խումբը, որը ենթակա է պատվաստումների, բավականին մեծ տոկոսայնությամբ ընդգրկված է պատվաստումների ծրագրերում, այսպես. բնակչության 95%-ը պատվաստվում է: Սա բավականին լուրջ ցուցանիշ է, ինչի մասին խոսում է այն փաստը, որ միջազգային չափանիշներին համապատասխան բարվոք է համարվում այն երկիրը, որտեղ հիվանդության դեմ պատվաստման ենթակա խմբաքանակի նվազագույնը 90%-ը ստանում է պատվաստում: Մեզ մոտ միայն 5%-ը չի պատվաստվում, բայց այդ խմբի մեջ մտնում են, և´ հրաժարվողները, և´ բժշկական հակացուցումներ ունեցողները, և´ երկրից ժամանակավոր բացակայողները:

–   Ի՞նչն է, այնուամենայնիվ, շարունակում մտահոգել, ո՞րն է մնում կարևորագույն խնդիր Հայաստանում:

–   Մտահոգիչ է բնակչության միգրացիան: Բնակչության տեղաշարժը կարող է լուրջ հետևանք ունենալ: Երեխաները թերի  կամ ամբողջովին չպատվաստված կարող են դուրս գալ երկրից կամ մտնել երկիր: Տարբեր երկրներից վերադառնալով` երեխաներն իրենց հետ բերում են նաև տարբեր հիվանդությունների հարուցիչներ: Եվ հարուցիչի հանդեպ ընկալունակ երեխաները հեշտությամբ վարակվում են: Խնդիր է դառնում նաև, որ երեխան իր տարիքային խմբի պատվաստումը բավականին մեծ ուշացումով է ստանում: Այսօր մենք պատվաստումներում ընդգրկման խնդիր չունենք, այլ հարց է` ժամանակի՞ն է կատարվում, թե` ոչ: Հայաստանում իմունոլոգիայի հիմնական խնդիրներից մեկը հատկապես սա է:

–   Իսկ ի՞նչ ծրագրեր կան առաջիկայում:

–   Ապրիլի 22-ից մեր երկրում ևս մեկնարկեց «Իմունականխարգելման եվրոպական շաբաթ» նախաձեռնությունը, որն ամեն տարի իրականանում է եվրոպական բոլոր երկրներում:  Տարվում են լայնամասշտաբ իրազեկման աշխատանքներ, որպեսզի բնակչության շրջանում կարևորվի պատվաստում ստանալու անհրաժեշտությունը: Հայաստանում այժմ հիանալի պայմաններ են, որպեսզի չթողնենք հիվանդությունները գլուխ բարձրացնեը, արդյունքում գրանցված դեպքեր չկան: Մի կողմից սա հրաշալի է, մjուս կողմից` մտահոգիչ, քանի որ մարդիկ չեն առնչվում հիվանդության հետ, և քանի դեռ Հայաստանում ծանր  դեպքեր չեն գրանցվում, մարդիկ, անգամ բժիշկները, պարզապես կարող են մոռանալ հիվանդությունների, նրանց հետևանքով առաջացած հնարավոր խնդիրների,  բարդությունների մասին։

–   Ինչպիսի՞ն է վերաբերմունքը դեղորայքային բուժմանը։

–   Ես դեմ եմ այն կարծիքին, թե ավելի լավ է բուժվել: Ճիշտը կանխարգելելն է: Կանխելու դեպքում օրգանիզմը պաշտպանողական համակարգ է ձեռք բերում, և քանի որ այս դեպքում առողջ օրգանիզմը պատրաստ է դիմակայելու, իսկ բնական ճանապարհով վարակվելու դեպքում հայտնի չէ հիվանդությունն ինչպես կզարգանա:

–   Կարծում եմ` պատվաստման չդիմելու ամենակարևոր պատճառներից մեկը պատվաստումից հետո զարգացող հնարավոր բարդությունների հանդեպ վախն է:

–   Այո, բայց ուզում եմ տեղեկացնել մարդկանց, որ պատվաստումից հետո ակնկալվող ռեակցիաներին մենք սպասում ենք: Պատվաստելով` օտարածին մարմին է ներմուծվում, որին օրգանիզմն ինչ-որ կերպ պետք է պատասխանի: Հիմնականում դա արտահայտվում է ջերմային ռեակցիայի տեսքով, կարող է արտահայտվել նաև թեթև ցան: Այս ամենը բնական է և սպասելի: Բնավ պետք չէ վախենալ նման պատասխան ազդեցությունից: Պատվաստմանը պատասխանատու բժիշկներին դասընթացների ժամանակ առանձնահատուկ ուշադրությամբ սովորեցնում ենք, ինչպես ցուցաբերել անհետաձգելի առաջին օգնություն: Անսպասելի ռեակցիայի դեպքում բժիշկն անմիջապես առաջին օգնություն ցույց կտա, և իրավիճակը, այսպես, թե այնպես, դուրս չի գա վերահսկողությունից: Պատվաստումից հետո 30 րոպե հիվանդը պետք է լինի բժշկի հսկողության տակ, քանի որ հնարավոր բարդությունները կարող են առաջանալ առաջին 30 րոպեների ընթացքում: Մենք պարտադրում ենք նաև, որ բոլոր հիվանդասենյակները, որտեղ իրականացվում են պատվաստումները, հագեցած լինեն առաջին անհետաձգելի օգնություն ցուցաբերելու համար նախատեսված դեղորայքով և տեխնիկայով:

–   Դուք մասնակիորեն անդրադարձաք Հայաստանում իմունիզացիայի նվաճումներին, կմանրամասնե՞ք:  

–   1995թ. հետո մեզ մոտ պոլեոմելիտի դեպք այլևս չի գրանցվել: Նախկինում յուրաքանչյուր տարի ունենում էինք առնվազն 2-3 դեպք, 95-ից հետո, շնորհիվ զանգվածային պատվաստումների, նման դեպքեր չարձանագրվեցին: Փառք Աստծո, որ մինչ այսօր իրավիճակը կարողանում ենք պահպանել: Օրինակ, Տաջիկստանում 2010թ. պոլիոմելիտի սուր բռնկում սկսվեց` արդյունքում հիվանդացած 458 մարդուց 29-ը մահացան, մյուսները դարձան հաշմանդամ: Գրականության մեջ պոլիոմելիտը ներկայացվում է մանկական ողնուղեղային լուծանք, բայց Տաջիկստանի դեպքը ցույց տվեց, որ մեծերը նույնպես կարող են հիվանդանալ և մահանալ պոլիոմելիտից: Պետք է հատկապես նշել կարմրուկի և կարմրախտի մասին: 2007թ. մենք զանգվածային պատվաստումներ իրականացրեցինք մինչև 28 տարեկանների շրջանում, ինչը տվեց իր դրական արդյունքը: Վրաստանում շուրջ երեք ամիս է համաճարակը մոլեգնում է, իսկ մեզ մոտ որևէ դեպք չի արձանագրվել: Միայն վերջերս մի դեպք գրանցվեց: 17-ամյա մի երիտասարդ, ով բժշկական ուսումնական հաստատություն էր հաճախում, վարակվել էր, սակայն արագ արձագանքի շնորհիվ այդ մեկ դեպքով սահմանափակվեց և տարածում չգտավ համաճարակը: Մեր երեխաների 98%-ը ստանում է կարմրուկի, կարմրախտի, խոզուկի համակցված պատվաստումներ:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ