Սեպտեմբերի 29-ը Սրտի համաշխարհային օրն է. հանդիպում սրտաբան Հովհաննես Կժդրյանի հետ

Սեպտեմբերի 29-ը Սրտի համաշխարհային օրն է: Օրվա խորհրդի, սիրտ-անոթային հիվանդությունների կանխարգելման հարցերի շուրջ զրուցեցինք Երևանի Մխ. Հերացու անվան Պետական բժշկական համալսարանի Անհետաձգելի սրտաբանության ամբիոնի ասիստենտ, Համալսարանական կլինիկական № 1 հիվանդանոցի Ընդհանուր և ինվազիվ սրտաբանության կլինիկայի սրտաբան, բ.գ.թ. Հովհաննես Կժդրյանի հետ:

–   Յուրաքանչյուր տարի Սրտի համաշխարհային օրն ինչ-որ յուրահատուկ խորհուրդ է ունենում: Այս տարի այն ինչո՞վ է նշանավորվում:

–   Ամբողջ աշխարհում հիվանդությունները պայմանականորեն բաժանվում են երկու խմբի՝ վարակիչ և ոչ վարակիչ: Ոչ վարակիչների շարքում են սիրտ-անոթային հիվանդությունները, քաղցկեղը, քրոնիկ շնչառական հիվանդությունները, դիաբետը և այլն… Ի՞նչն է անհանգստացնում: Պարզվում է, որ ոչ վարակիչ հիվանդությունների շարքում մահացության մեծ մասը հենց սիրտ-անոթային հիվանդություններից է՝ 48%, քաղցկեղից մահացությունը` 21%, քրոնիկ շնչառական հիվանդություններից` 12-13%: Տարվա մեջ սրտային հիվանդություններին նվիրված  մեկ օր ունենալը պարզապես խարհրդանշական է՝ ուղերձ հղելու հասարակության բոլոր շերտերին, տագնապ բարձրացնելու  խնդիրների վերաբերյալ: Գործընթացում շատ կարևոր է հասարակության բոլոր շերտերի ու խմբերի ներգրավվածությունը. դա միայն պետության, կառավարության գործը չէ, այլ յուրաքանչյուր ընտանիքի, դպրոցի, հասարակական կազմակերպությունների, լրատվամիջոցների…

Կառաջարկեի ավելին՝ տարվա բոլոր օրերը, շաբաթվա յուրաքանչյուր օրը հայտարարել սրտի առողջության օր:

Այս տարի շատ հետաքրքիր ձևաչափ է ընդունվել, որը կոչվում է «25 անգամ 25»:  Ի՞նչ է դա նշանակում. մինչև 2025 թվականը 25%-ով նվազեցնել սիրտ-անոթային հիվանդություններից մահացածությունը: Մշակված է ռազմավարական մեծ ծրագիր՝ հստակ մոտեցումներով, և շեշտը դրվում է կանխարգելիչ միջոցառումների վրա, այն է՝ առողջ կենսակերպ, որի մեջ մտնում են` առողջ սննդակարգ, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության մեծացում, ազատում ավելորդ քաշից, հրաժարում ծխախոտից, ալկոհոլի սահմանափակում… Ընդ որում. ռազմավարական պլանը մշակված է ըստ բնակչության խմբերի՝ հաշվի առնելով բոլոր առանձնահատկությունները:

–   Ի՞նչ է ցույց տալիս Ձեր տարիների փորձը. հայ մարդը ինչպե՞ս է հետևում իր սրտի առողջությանը:

–   Պետք է անկեղծ ասեմ՝ անփույթ: Մեզանից յուրաքանչյուրը սկսում է սիրել իր սիրտը, երբ այն արդեն հիվանդ է: Իհարկե′, դա նաև առողջապահության կազմակերպիչների մասնագիտական խնդիրն է: Պետք է կարողանանք կրթել մեր բնակչությանը բոլոր հնարավոր և անհնար միջոցներով:

–   Աշուն է՝ ամենավիտամինառատ սեզոնը, սրտի առողջությունն էլ հաճախ կապում են շատ միրգ ու բանջարեղեն օգտագործելու հետ: Ի՞նչ խորհուրդ կտաք, ինչպե՞ս ամրացնել սիրտը սննդով:

–   Սրտի համար օգտակար է, այպես կոչված, միջերկրածովյան սննդակարգը: Ավելի կոնկրետ՝ սննդի մեջ կտրուկ սահմանափակել կենդանական ճարպերի, կերակրի աղի քանակը, բարձրացնել թարմ միրգ-բանջարեղենի տեսակարար կշիռը …

–   Հատկապես ի՞նչ միրգ-բանջարեղեն:

–   Որպես սրտաբան նախապատվությունը տալիս եմ, այսպես կոչված, կանաչ բանջարեղենին, որի մեջ շատ են «Բ» խմբի վիտամինները, իսկ դրանք նվազեցնում են արյան մեջ հոմոցիստեինի մակարդակը: Վերջինս արդեն վաղուց ճանաչված ռիսկ է սրտի իշեմիկ հիվանդության զարգացման համար: Նաև՝ ինչքան շատ թարմ մրգեր, այնքան լավ: Օգտակար են ձկնեղենն ու թռչնամիսը:

–   Մեր հայկական ծիրանի հաճախ նշվող օգտակար հատկություններից հատկապես շեշտվում է սրտի համար օգտակարությունը: Նույնն է ասվում նաև ծիրանաչրի համար: Կա՞ նման բան:

–   Այո, շատ օգտակար են թե´ ծիրանը, թե´ ծիրանաչիրը: Դրանց մեջ մեծ քանակությամբ կալիում է պարունակվում, նաև տարբեր օգտակար միկրոէլեմենտներ, որոնց նվազ քանակով պայմանավորված են շատ ախտաբանական գործընթացներ:

–   Այսքանը սննդի մասին, ի՞նչ կասեք սպորտով զբաղվելու վերաբերյալ, որպես սրտաբան: Ինձ երկու կարծիքն էլ հանդիպել է, որ սպորտով զբաղվելն օգտակար է սրտին, և՝ հակառակը… Ինչպե՞ս օգտագործել սպորտը՝ առողջ սիրտ ունենալու համար:

–   Առաջնային կանխարգելման համար միանշանակ օգտակար է ֆիզիկական ակտիվությունը: Ինչ վերաբերում է մասնագիտական սպորտին, որոշ դեպքերում այն կարող է խնդիրներ առաջացնել, դրա մասին ճիշտ կլինի ներկայացնի սպորտային բժշկության մասնագետ:

Անհրաժեշտ է բարձրացնել ֆիզիկական ակտիվությունը. սա միանշանակ է, պարտադիր: Շաբաթվա մեջ նվազագույնը հինգ օր և օրական ամենաքիչը կես ժամ պետք է քայլել միջին տեմպով: Խրախուսվում են այնպիսի մարզաձևեր, ինչպիսին են լողը, հեծանվասպորտը:

–   Ինձ հանդիպել է տեղեկատվություն, որ «սրտի համար նախատեսված» երաժշտություն կա, այսինքն՝ երաժշտություն, որը նպաստում է սրտի լավ աշխատանքին: Լիրիկա՞ է…

–   Դասական երաժշտությունն է, կարծում եմ: Լսեք. այն ներդաշնակ է սրտի հետ (ժպտում է-խմբ.): Բայց հիմա արժեհամարկարգն այնքան է փոխվել…

–   Նաև քնելու ռեժիմն է շատ փոխվել նախկինի համեմատությամբ: Նախկինում այսքան ուշ չէին քնում մարդիկ. սրտի վրա ինչպե՞ս է անդրադառնում:

–   Իհարկե, վատ են անդրադառնում քնի խանգարումները: Այն, որ առողջ քունն անհրաժեշտ է, չի կարող լինել երկրորդ կարծիք: Օրական 6-8 ժամն է նորմալ, բայց ես ինքս այդքան չեմ քնում, իմ օրինակն այնքան էլ լավը չէ (ծիծաղում է-խմբ.):

–   Ուրեմն խոսենք այս մասին. հատկապես ինչո՞վ շատ լավ օրինակ կարող եք լինել… Ձեր հանգստությամբ: Սի՞րտն եք պահպանում:

–   Այնքան ուրախ եմ, որ այդպիսի տպավորություն թողեցի. իրականում հանգիստ եմ միայն աշխատանքի ժամանակ: Կենցաղում բոլորովին այլ եմ: Սիրում եմ իմ աշխատանքը, շփումը պացիենտներիս, նրանց հարազատների հետ: Ինչ վերաբերում է սիրտը պահպանելուն, այո, պահպանեք այն սթրեսներից, դեպրեսիաներից:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ