Բժիշկներ
«Պետք էր, գնացինք»․ հիշում են Արցախյան պատերազմի մասնակից բժիշկները. oncology.am
«Եթե կորոնավիրուսը չլիներ, մենք այսօր Երևանում չէինք լինի։ Ամեն տարի այս օրը մենք անցկացնում էինք Արցախում, այցելում մեր կորցրած ընկերների շիրիմները, անհայտ զինվորի գերեզմանը», - ասում է Ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի Նեյրոօնկոլոգիական բաժանմունքի վարիչ, նեյրովիրաբույժ Լևոն Հարությունյանը։
Արցախյան պատերազմի ժամանակ նա աշխատել է Ստեփանակերտի հոսպիտալում։ Իսկ իմ մյուս զրուցակից՝ ՈՒԱԿ Վերակենդանացման և անէսթեզիոլոգիայի բաժանմունքի անէսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ Արա Պապյանը, Լևոն Հարությունյանի բնորոշմամբ, «պարտիզան» էր։ Եղել է պատերազմի բոլոր թեժ կետերում․ Հադրութ, Շահումյան, Մարտունի, Մարտակերտ։ «Միայն Քարվաճառում չեմ եղել, - ասում է Արա Պապյանը, - Այդ ժամանկ վիրավոր էի»։
Երկու զրուցակիցս էլ դժվարախոս են։ Հարցին, թե ինչու պատերազմ գնացիք, ասում են․ «Պետք էր, գնացինք։ Հիմա էլ որ պետք լինի, էլի կգնանք»։
Իրենց մասին չեն խոսում, ավելի շատ ընկերներին են հիշում, արցախցի բժիշկների անուններն են տալիս․ Բորյան, Լեոնիդը, Վալերան Մարության։ Ասում են, իսկական հերոսները նրանք էին։ Կամ էլ Լևոնը Արայի մասին է պատմում․ նա սկզբում «Եղնիկներ» զորամասի բժիշկն էր, հետո հատուկ բժշկական արագ արձագանքման ջոկատ ստեղծվեց, դա էր ղեկավարում։ Ու կրակի տակից վիրավորների էր հանում, մինչև որ գնդակը իրեն դիպավ։
Երկուսով հիշում են վիրաբույժ Վալերի Մարությանին, «Դեդին», որը հենց պատերազմի ընթացքում զրոյից կայացրել է ռազմական բժշկության ծառայությունը։ Ու կազմակերպել ամբողջ շղթան․ առաջին բուժոգնություն ռազմի դաշտում, տեղափոխում դաշտային հոսպիտալ, այնուհետև՝ Ստեփանակերտ, կենտրոնական հոսպիտալ, որը գործում էր կանգուն մնացած շենքերից մեկի նկուղում։ Շղթան անխափան աշխատում էր, նույնքան անխափան աշխատում էր նաև դեղորայքի ու բժշկական պարագաների մատակարարման շղթան։ Զարմանալի է, բայց այդպես էր։ Ասում են, այդպես չլիներ, չէինք հաղթի։ Չէինք հաղթի, եթե չլիներ արցախցիների հերոսությունը, որոնք կանանց ու երեխաներին չէին տարհանել, եթե չլիներ միասնությունը, եղբայրությունը, այդ, Լևոն Հարությունյանի խոսքով, «ռոմանտիկ» վիճակը։
«Դեդը» զրոյից ստեղծեց լավագույն ռազմական բժշկական ծառայություններից մեկը։ Մարդկային շատ լավ բաներ ենք իրենից սովորել։ Երիտասարդ, նորավարտ բժիշկները գալիս էին, ու այնպիսի վիրահատություններ էին անում, կյանքեր փրկում, որ դժվար է պատկերացնել, թե խաղաղ պայմաններում հնարավոր լիներ այդ արագությամբ կողմնորոշվել ու անել այն, ինչ պետք է», - հիշում է Լևոն Հարությունյանը, որն այդ ընթացքում մոտ 160-170 վիրահատություն է կատարել
«Շատ խելոք էր սարքված, անգամ, ասում են, Իսրայելում այն ժամանակ հետաքրքրվել էին մեր ռազմական բժշկության փորձով», - հավելում է Արա Պապյանը։
Հիշում են ռազմի դաշտում մահացածներին։ Բեկոր Աշոտը, Մարտակերտի Նորիկը։ Նորիկին Լևոն Հարությունյանը մի անգամ վիրահատել էր, նա լավացել ու վերադարձել էր ճակատ։ Երկրորդ վիրավորումը մահացու էր։
«Մարտակերտի Նորիկը Քարվաճառի գործողության ժամանակ մի ադրբեջանցի երեխայի էր գտել, բերել էր Մարտակերտ, պահում էր։ Երեխան մոտ 7-8 տարեկան կլիներ, հայերեն էլ լավ խոսում էր։ Նորիկին պապա էր ասում, իսկ Ցվետանա Պասկալևային՝ մամա։ Հետո մյուս գերիների հետ երևի այդ երեխային էլ հանձնեցին ադրբեջանական կողմին», - հիշում է Արա Պապյանը։
«Իսկ ադրբեջանցի գերիներին բուժօգնություն ցուցաբերե՞լ եք», - հարցնում եմ ես։ Արա Պապյանը հիշում է, որ հետախույզները վիրավոր ադրբեջանցի զինվորի բերեցին։ Թոքն էր վնասված ու ոտքը։ «Չեմ կարող ասել, որ հումանիզմից դրդված եմ արել, հետախուզությունից ասացին, շատ կարևոր գերի է, պետք է փրկել ։ Մարտակերտում էր։ Բեկորի քույրը այնպես էր խնամում, ասում էր «խոխա» է էլի։ Երիտասարդ էր շատ։ Փրկեցինք», - ասում է նա։
Շուշիի ազատագրման օրը Լևոն Հարությունանը արդեն Երևանում էր, իսկ Արա Պապյանը՝ Շահումյանում։ Ռացիայով էր լսում գործողության մասին։ «Ի՞նչ զգացիք, - հարցնում եմ, - երբ գործողությունը վերջացավ»։ Ասում է․ «Լավ էր, երեք օր չէին կրակում, հանգստացանք։ Երեք օր անց էլի սկսեցին կրակել»։
Հետո, որսալով իմ զարմացած հայացքը, թե՝ ընդամենն այդքա՞նը, վերջակետ է դնում․ «Եթե Ղարաբաղում չհաղթեինք, Հայաստանը վաղուց չէր լինի»։
Լևոն Հարությունյանը չի հիշում, եղե՞լ է արդյոք հայ ժողովրդի պատմության մեջ երկրորդ նմանատիպ պատերազմ ու հաղթանակ։ «Պատմությունից ես չգիտեմ այլ այդպիսի պատերազմ։ Միակ պատերազմն է եղել, որ հաղթել ենք, ու հիմա պետք է պահպանենք այդ հաղթանակը։ Չպահպանելը բացառվում է, դրա մասին չի կարելի խոսել, որովհետև դա կնշանակի ազգի անկում։ Եթե մի բառով ասենք, դա մեր հպարտությունն է», - ասում է Լևոն Հարությունյանը։
Զրուցեց Անահիտ Սարգսյանը
09.05.2020 Կարդացեք նաև
Պարոն Սողոյան, սկսում ենք բժիշկների հետ լակոնիկ հարցազրույց` պացիենտներին հուզող հարցուպատասխանի շրջանակում, որոնք շատ հաճախ են շրջանառվում բնակչության շրջանում: Առաջինը դիմում ենք Ձեզ:
- Հարց առաջին. ի՞նչ ասել է լավագույն բժիշկ, և ո՞ր հատկանիշներով են արժանանում այդ բնութագրին:
Լավագույն բժիշկը նա է, ում գործունեության շնորհիվ բուժառուն առողջանում է, բուժում, ապաքինվում, վերականգնվում, ունենում կայուն ախտադադար, և նա էլ, տվյալ դեպքում, տվյալ բուժառուի համար կլինի «աշխարհի ամենալավ բժիշկը», քանի որ ինքը հիվանդ էր, իսկ բժիշկն իրեն օգնեց, բուժեց, «ոտքի կանգնեցրեց», «փրկեց»: Էլ նրանից լավ ո՞վ կարող է լինել: Եվ սա բնական, մարդկային մոտեցում է:
Իսկ «լավագույն բժիշկ»՝ աշխարհի, տվյալ երկրի, քաղաքի կամ գյուղի, որպես այդպիսին, լինել չի կարող:
- Հարց երկրորդ . ի՞նչ ասել է վատ բժիշկ, և ո՞ր հատկանիշներով են արժանանում այդ բնութագրին:
- Ինչպես որ չի կարող լինել «լավագաույն բժիշկ» ընդհանուր առմամբ, այդպես էլ չի կարող լինել «վատ բժիշկ» Ցանկացած բժիշկ, անկախ տարիքից, փորձից, կոչումից, իր աշխատանքի ընթացքում կարող է ունենալ դժվարություններ, բարդություններ, սխալներ, ձախողումներ՝ բարդացած դեպք, սուր գործընթացի քրոնիկացում, անտեղի հեռացված օրգան, անգամ ավելի ծանր հետևանքներ: Եվ դա չի կարող արժեզրկել նրա մինչև այդ կատարած մեծ աշխատանքը այլ բազմաթիվ բուժառուների հետ, չի կարող զրոյացնել հարյուրավոր կամ հազարավոր բարեհահաջող ավարտված դեպքերը:
Ցանկացած բժշկի գործունեության արդյունքում որոշակի տոկոսի մոտ չեն կարող չլինել բարդություններ. այդպիսին են մարդու օրգանիզմը, բնությունը, մարդու ցանկացած գործունեությունը: Բժիշկն էլ մարդ է կարող է սխալվել, եթե սրան գումարում ենք նաև այլ իրենից չկախված հանգամանքներ, որոնք բացասական են ազդում բուժման գործընթացի վրա: Եթե որևէ բժշկի բուժառուների թիվն անցել է 1.000, ապա առնվազն 50 մոտ պետք է բարդություններ եղած լինեն, իսկ 10.000-ի մոտ առնվազն 500-ը պետք դժգոհ մնացած լինեն, անկախ բժշկի անուն ազգանունից: Իսկ այդ 500-ը դժգոհելու են, և նրանց լսող և իրավիճակը ճիշտ չգնահատող մարդկանց մոտ կարող է կարծիք ձևավորվել, որ տվյալ մասնագետը «լավը չէ»... Իրականում եթե մարդը սվորել է վեց տարի մինչև դիպլոմը, երկուսից հինգ տարի դիպլոմից հետո, և շարունակաբար աշխատում է իր վրա, ապա վատը լինել չի կարող
- Հարց երրորդ . Ի՞նչ ասել է անփորձ բժիշկ, և ո՞ր հատկանիշներով են արժանանում այդ բնութագրին: Վստահե՞լ սկսնակ բժշկին:
- Սկսնակ կամ վաղ կարիերայի բժիշկ սովորաբար համարվում է մասնագիտություն ստանալուց հետո հինգ տարուց պակաս աշխատածը: Կարող են լինել մասնագետներ, ովքեր երկու երեք տարուց հետո արդեն ի վիճակի են դժվար դեպքեր վարել, կարող է նաև 7-10 տարի արդեն մասնագետ լինել, սակայն դեռևս բավարար վստահություն չունենա: Սկսնակ բժիշկը կարող է շատ հաջող դեպքեր վարել և հրաշալի արդյունքներ ունենալ, սրան զուգահեռ ամենափորձառու բժիշկը, կարող է պարզ դեպքում, անկախ իր կամքից, սխալներ թույլ տալ:
23.03.2026
Վալենտին Իվանովիչ Դիկուլը ծնվել է 1948 թ. ապրիլի 3-ին Կաունաս (Լիտվա) քաղաքում: Ծնողների մահվան պատճառով տղան ապրել է մանկատանը: Այնտեղ նա սովորել է ձեռնածություն և ակրոբատիկա...
03.04.2025
Բոկերիան աշխարհի այն քիչ սրտավիրաբույժների շարքին է դասվում, ովքեր կատարում են սրտի հետ կապված վիրահատությունների հայտնի արսենալ՝ ամենատարբեր ախտահարումների դեպքում: Վիրահատություններից շատերն այսօր աշխարհում չունեն...
22.12.2024
84-ամյա անվանի բժիշկ-գիտնական Հայրապետ Գալստյանը կյանքի 64 տարիները նվիրել է մարդկանց կյանքերի փրկության կարևոր գործին...
23.05.2024
Սիրելի՛ համալսարանականներ, ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում բժշկագիտության մեջ մեծ ավանդ ունեցած ևս 10 հայ կին գիտնականի անուն...
22.05.2024
Նոբելյան առաջին հայազգի դափնեկիր, Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի պատվավոր դոկտոր, ամերիկահայ ականավոր գիտնական...
01.02.2024
Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետում Գագիկ Բազիկյանը սովորել է 1966-1972 թվականներին: 1973 թվականին նա ընդունվել է Ռենտգենոլոգիայի և օնկոլոգիայի ինստիտուտ...
21.06.2023
Խոսենք «Արմենիա» ՀԲԿ արյան ծառայության մասին:
Կենտրոնում կատարվում են արյան հետ կապված այն գործառույթները, որոնք իրականացվում են...
12.06.2023
Մեդ-Պրակտիկ թիմի կողմից որոշում կայացվեց 2007 թվականին հրապարակվող «Ֆարմացևտ պրակտիկ» պարբերականի շրջանակում պրոֆեսոր Արմեն Չարչյանին հարցազրույցի ժամանակ հնչած...
03.05.2023
Մաշտոցի պողոտայով զբոսնելիս դժվար թե որևէ մեկն անտարբեր անցնի ծաղկեփունջը ձեռքին սպասող կամ անհանգստությամբ լցված հայրիկների, ծննդկանի հարազատների կողքով...
30.03.2023
Պրոֆեսոր Զարեհ Տեր-Ավետիքյանը Հայաստանի առողջապահության ոլորտի, բժշկագիտության նվիրյալներից է, որը մինչ օրս աշխատում է՝ բժշկական գիտելիքներով զինելով ապագա բժիշկներին, փրկելով բազմաթիվ կյանքեր...
20.01.2023
Կանանց առողջությանը և մայրությանը վերաբերող հարցերը բժշկական գիտությունների դոկտոր, ԵՊԲՀ մասնագիտական և շարունակական կրթության կենտրոնի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր...
24.10.2022
Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան
Մոնրէալ, 24 Յուլիս 2022
Բժիշկ Յարութիւն Մինասեանի մասին գրած եմ «Հայրենի բազմավաստակ բժիշկ հոգեբուժ...
06.09.2022
ԵՊԲՀ-ն հիշում ու գնահատում է իր նվիրյալներին, արժևորում նրանց կատարած տեսական ու գործնական աշխատանքը, տարիների վաստակը և փոխանցում նոր սերնդին՝ կոչումով բժշկի առաքելությունը շարունակելու...
22.07.2022
«Արմենիա» հանրապետական բժշկական կենտրոնի դիմածնոտային վիրաբուժության բաժանմունքի ղեկավար, դիմածնոտային վիրաբույժ, բժշկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Արեգ Սեփյանը զբաղվում է դիմածնոտային...
06.04.2022
ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ
-
Ժողովրդական դեղամիջոցներ
-
Հղիություն. 4-րդ ամիս
-
Հղիություն. 7-րդ ամիս
-
Կոճապղպեղ նույնն է՝ իմբիր, Ginger եւ Zingiber Officinale
-
«Արագիլ» հիմնադրամը ստեղծված է՝ օգնելու անպտղությամբ տառապող զույգերին. Կարինե Թոխունց
-
Հղիություն. 6-րդ ամիս
-
Հղիություն. 2-րդ ամիս
-
Ամուսնական առաջին գիշերը
- 4-7 ամսական երեխաների սնուցումը
-
Ընկերության մասին
-
Խնձորը` պզուկների դեմ. ազատվիր նրանցից 1 գիշերվա ընթացքում
-
Ինչպես ազատվել անցանկալի մազերից
-
Պարզվում է ապագա երեխայի սեռը կախված է մայրիկի սնունդից
-
Դդում
-
Հիվանդություն, որը փոխում է մեր կյանքը` կրծագեղձի քաղցկեղ
-
Կոճապղպեղ՝ նիհարելու համար (կոճապղպեղի թեյ)
-
Սեռական գրգռում
-
Արգանդի միոմա. նախանշանները, պատճառներն ու բուժումը
-
Հղիություն. 1-ին ամիս
-
Երիցուկ դեղատնային - Ромашка аптечная - Matricaria chamomilla L.
-
Չիչխանի օգտակար հատկությունները
-
Քարավուզ (նույն ինքը՝ նեխուր)
-
Ինչպես ազատվել բերանի վատ հոտից`պարզ միջոց
-
Դիմակներ` մազերի համար
-
Կրծքի ցավե՞ր ունեք. ինչ անել
-
Հեշտոցային արտադրության պատճառները. մասնագետի անդրադարձը
-
Ընդհանուր տեղեկություններ մարմնի համակարգերի մասին
- Բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի ախտահարումը սովորական բշտախտի ժամանակ (սկիզբը` նախորդ համարում)
-
Հիվանդություն, որի համար պետք չէ ամաչել (թութք)
-
Ընտրություն ըստ հորոսկոպի
- Խոսենք այդ մասին. ձեռնաշարժություն
-
Հղիությունը և նախապատրաստվելը դրան
-
Երբ գլխացավն ախտանիշ է: Հանճարեղ և օժտված մարդկանց հիվանդություն
-
Լեղաքարային հիվանդություն. բուժման մեթոդները
-
Սեռական թուլության առաջին նախանշանները. news.am
-
Ուլտրաձայնային դոպլերոգրաֆիա (երկակի (դուպլեքս) անոթների)
-
Էկզեմայի տեսակները և բուժումը
-
Իրիդիոսքրինինգ
-
ՈւՆԱԲԻ: Արևելյան բժշկության գաղտնիքները
-
Գամմա-դանակը նշտարի փոխարեն















Գիտական բժշկություն
Հիվանդություններ
Ավանդական բժշկություն
Առողջ ապրելակերպ
Կոսմետոլոգիա
Բժշկական իրավունք
Ալգորիթմեր, թեստեր
Թվեր, փաստեր, դեպքեր
Պատմական խրոնիկա
Աֆորիզմներ
Կարիերային սանդուղքով
Երեխա
Կին
Տղամարդ
Ռեյթինգային համակարգ