Առողջապահական համակարգի վնասի գնահատումր արտակարգ իրավիճակների ժամանակ

ԱՀկ ուղեցույցների ներքո ուսումնասիրվել է առողջապահական համակարգի վնասի գնահատման մեթոդներր: Վնասի գնահատումը և կարիքների վերլուծությունը (ՎԳԿՎ) պրոցես է, որն իրականացվում է ԱԻ ժամանակ մի շարք մասնագետներից բաղկացած թիմի միջոցով: Եվ թեպետ առողջապահական սեկտորր պատասխանատու չէ ամբողջ րնթացքի համար, այնուհանդերձ այն համարվում է այդ թիմի ակտիվ բաղադրիչ-մասնակիցր: ՎԳԿՎ-ն համալիր գործրնթաց է, որն իր մեջ ներառում է ԱԻ առաջին հետագա ժամերի հաշվետվություններր և վնասների մակրոգնահատումր առաջիկա վաղաժամկետ հեռանկարում: Գնահատման հիմնական նպատակն է առողջապահության ոլորտի կազմակերպիչներին տալ այն անհրաժեշտ ինֆորմացիան, որր հաշվի առնելով նրանք հնարավորություն կունենան համապատասխան միջոցառումներ ձեռնարկել ԱԻ ժամանակ` մարդկանց կյանքր փրկելու; վնասվածքների և հիվանդացության նվազեցման; վնասվածքների և հիվանդացության տարածման և կանխարգելման ուղղությամբ:

Չափազանց կարևոր է, որ առողջապահության նախարարությունր սահմանի ինֆորմացիայի անհրաժեշտ բաղադրիչների ցանկր ԱԻ ժամանակ: Ին-ֆորմացիան պետք է վերլուծել, որպեսզի պարզվի` առողջապահության ոլորտում պրոբլեմ առաջացնող գործոնների պատճառներր (օրինակ` ՇՕ մեքենաների անբավարար քանակր, ճանապարհների, կապի, տեխնիկական այլ խոչրնդոտների առկայությունր); պրոբլեմի տևողությունր; ենթադրվող միտումներր; արգելքներ-սահմանափակումներր (աշխարհագրական, սոցիալ-քաղաքական, նյութատեխնիկական, կազմակերպչական); գործողությունների քայլերի առաջնահերթություններր: Իսկ րնդհանրապես գնահատումը մասն է մի ամբողջ պրոցեսի, որի մեջ ներառված են` մոնիթորինգր, գնահատումր, վերահսկումը` հատկապես ինֆեկցիոն հիվանդությունների և սննդի հանդեպ:

Եվ այսպես. կարիքների անհապաղ գնահատման նպատակն է, որպեսզի`

• Գնահատել-սահմանել ԱԻ մասշտաբը-մե ծությունը
• Տուժած ազգաբնակչության առողջապահական կարիքները
• Քայլերի, գործողությունների առաջնահեր- թությունները
• Առողջապահական առկա և պոտենցիալ խնդիրները
• Տեղական ռեսուրսների հնարավորությունները
• Արտաքին օգնության կարիքները` առողջապահության համակարգում ինֆորմացիոն բազայի ստեղծման համար:

Ինֆորմացիան գնահատելու ընթացքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել երկու կարևոր գործոնները` տուժածների և ենթակառուցվածքների առկայությունը:

Տուժածների տեսակավորումը

Տուժածները տեսակավորվում են կենսական կարևոր ռեսուրսներին մոտ լինելու, իրենց համար մատչելի լինելու հանգամանքից ելնելով, ինչպես նաև ըստ վնասվածքի կամ հիվանդության ծանրության աստիճանի: Գոյատևման համար կենսական կարևոր գործոններ են համարվում` ջուրը, սննդամթերքը, կացարանը, էլ. էներգիան:

Մարդկանց համար կենսական անհրաժեշտ այդ գործոնների մատչելիությունից ելնելով ընդունված է դասակարգել երեք խումբ`

1. Տուժածներ, որոնք ապրում են աղետի ենթարկված աշխարհագրական շրջանում, բայց դեռևս չեն զրկվել կենսապահովման չորս անհրաժեշտ բաղադրիչներից:
2. Ծանր տուժածներ, որոնք զրկվել են կենսա-պահովման մեկ և ավելի բաղադրիչներից:
3. Ծայրահեղ տուժածներ, որոնք զրկված են կենսապահովման բոլոր բաղադրիչներից (կարիք ունեն դրսից մատակարարման):

Տուժածների մյուս դասակարգումը ըստ վնասվածքի կամ հիվանդության ծանրության աստիճանի կատարվում է բուժանձնակազմի կողմից`

1. Անհետաձգելի բուժօգնության կարիք ունեցողներ (շոկ, կոմաներ, լարված պնևմոթորաքս, զարկերակային ուժեղ արյունահոսություն և այլն), երբ տուժածի վիճակը անհրաժեշտ է կարգավորել, կայունացնել և տեղափոխել հաշված րոպեների ըն-թացքում: Ընդունված է այս խումբը պիտակավորել կարմիր գույնի տարբերանշանով:
2. Շտապ օգնության կարիք ունեցողներ (կոտրվածքներ, այրվածքներ, արյունահոսություններ առանց շոկային վիճակի), երբ անհրաժեշտ օգնությունը պետք է ցուցաբերել մինչև առաջիկա կես ժամվա ընթացքում: Պիտակավորվում է դեղին գույնի տարբերանշանով:
3. Թեթև վնասվածքներ` «քայլողներ», պիտա-կավորվում է կանաչ գույնի տարբերանշանով:
4. Մահացածներ և մահացող տուժածներ` կյանքի հետ անհամատեղելի վնասվածքներով (սև գույնի տարբերանշանով):

Վնասի գնահատման դասակարգումը ԱԻ ժամանակ

Առողջապահական սեկտորի համար առանձնապես կարևոր է առողջապահական հաստատություն-ների վնասի գնահատումը աղետի հարվածից հետո` ենթակառուցվածքների ամբողջականությունը, ծառայությունների մատուցման հնարավորությունները և մատչելիությունը, հիմնական մատակարարումները` ջուր, էլ. էներգիա և այլն, հիմնական բուժ. ծառայությունների բաշխման հնարավորություններդ Վերոնշյալ գործոններր գնահատվում են չորս աստիճանով`

1. Լրիվ վնասված են
2. Վնասված է հնարավորությունների 50%-ից ավելին
3. Վնասված է հնարավորությունների 50%-ից պակաս
4. Վնասվածություն չկա:

Արձագանքման աոաջնահերթությունների որոշումը

Առողջապահական սեկտորր գնահատելով պետք է հստակեցնի արձագանքման առաջնահերթությունը`

1.Առաջնահերթ գործողություններ`

• Որոնողափրկարարական աշխատանքներ
• Անհետաձգելի բուժօգնության ցուցաբերում
• Ջրամատակարարման անվտանգության ապահովում
• Տուժածներին հագուստով, կացարանով ապահովում:

2.Հաջորդող գործողություններ`

• Սննդամթերքի, վառելիքի ապահովում
• Հաստատությունների և տուժածների սանիտարահիգենիկ բավարար վիճակի ապահովում
• Ինֆեկցիոն հիվանդությունների հսկողություն
• Միջատների, պարազիտների ոչնչացում
• Հոգեբանական օգնություն
• Մահացածների թաղում, վիրավոր և սպանված կենդանիների տեղավորում:

3.Կապ, տրանսպորտ և նյութատեխնիկական մատակարարում:

4.էպիդ. հսկողություն:

• Վնասվածքներով, սոմատիկ և վտանգավոր ինֆեկցիոնհիվանդություններով վարակվածների հսկողություն
• Մահացածների հաշվառում
• Ջրի որակի հսկողություն
• Սննդամթերքի հսկողություն
• Անձնական և րնդհանուր սանիտարական վիճակի հսկողություն և այլն:

5.Տեղեկատվություն:

6.Մոնիթորինգ, գնահատում, հաշվետվություն:

7.Վերականգնում և վերանորոգում:

Կարևոր է առողջապահական սեկտորի մասնակցությունր միջոլորտային խորհրդակցություններում` ինչպես միջմարզային, միջգերատեսչական, շահագրգիռ այլ կազմակերպությունների, այնպես էլ միջազգային համապատասխան կառույցների հետ անհրաժեշտ համագործակցության և մաքսիմալ տեղեկատվություն ունենալու համար:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ