Սկրինինգները՝ հիվանդությունների կանխարգելման միջոց. hhpress.am

Ինչպես արդեն նշել էինք, ՀՀ առողջապահության նախարարությունը նախատեսում է ոչ վարակիչ հիվանդությունների (ՈՎՀ)՝ սրտանոթային, շաքարային դիաբետի եւ արգանդի պարանոցի քաղցկեղի (ԱՊՔ) վաղ հայտնաբերման ուղղությամբ մեծածավալ սկրինինգ ծրագրեր իրականացնել։

Վիճակագրական տվյալներով, ԱՊՔ-ն կանանց քաղցկեղային ամենատարածված հիվանդություններից մեկն է։ Այն առավել հաճախ հայտնաբերվում է 35-55 տարեկան կանանց շրջանում։ Ցավալին այն է, որ զարգացող երկրներում 60-80% դեպքերում հիվանդությունը հայտնաբերվում է զարգացման 3-4-րդ փուլում, երբ արդեն ցածր է բուժման արդյունավետությունը։ Իրավիճակը նույնն է նաեւ Հայաստանում։ Ինչպես վկայում են ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի տվյալները, մեզանում ԱՊՔ դեպքերի 57%-ը գրանցվել է հիվանդության զարգացման 3-4-րդ փուլում։ ՀՀ ԱՆ առողջապահության ազգային ինստիտուտի տեղեկատվական վերլուծական կենտրոնի տվյալներով, 2012 թ. 25 տարեկանից բարձր տարիքի կանանց շրջանում գրանցվել է հիվանդության 260 նոր դեպք, արձանագրվել մահացության 154 դեպք։

Ինչպես զրույցում նշեց ՀՀ ԱՆ ԾԻԳ-ի մոնիտորինգի եւ գնահատման մասնագետ Մարիաննա Կոշկակարյանը, ներկայումս ԱՊՔ ամենացածր հաճախականությունն առկա է Ֆինլանդիայում՝ 1 դեպք՝ 100 000 կին բնակչի հաշվով։ Այս նվազագույն ցուցանիշը հաջողվել է ապահովել կազմակերպված սկրինինգ իրականացնելու շնորհիվ։ Ֆինլանդիայի կանխարգելման փորձն աշխարհում ամենարդյունավետներից մեկն է։ Այն նաեւ ցույց է տալիս, որ ցանկալի արդյունքների հասնելու համար անհրաժեշտ է ապահովել տարիքային այդ խմբի կանանց նվազագույնը 50 տոկոս ընդգրկվածություն։

Բարեբախտաբար քաղցկեղի այս տեսակը զարգանում է շատ դանդաղ՝ 5-10 տարվա ընթացքում։ Իսկ դրան անպատճառ նախորդում են նախաքաղցկեղային վիճակները, որոնք սկրինինգների միջոցով հնարավոր է հայտնաբերել եւ ժամանակին բուժելով՝ կանխարգելել քաղցկեղի զարգացումը։ Փաստորեն, ԱՊՔ-ն քաղցկեղի միակ տեսակն է, որ լիովին կանխարգելելի է։ Ահա թե ինչու է առողջապահության նախարարությունը կարեւորում այս ծրագիրը՝ նախատեսելով սկրինինգ հետազոտություններում ընդգրկել հանրապետության 30-60 տարեկան կանանց 50 տոկոսին։

Մ. Կոշկակարյանը մատնանշում է, որ ԱՊՔ-ի վաղ հայտնաբերման սկրինինգային գործընթացում որպես լավագույն միջոց կիրառվելու է ՊԱՊ թեստը։ «Եթե այդ թեստի արդյունքներում ինչ-որ շեղում հայտնաբերվի, դա դեռ չի նշանակում, որ կինն արդեն քաղցկեղ ունի։ Սակայն դա ինքնին մեծ ռիսկ է։ Սա նշանակում է, որ կինը պետք է պարբերաբար գտնվի մասնագետների վերահսկողության ներքո։ Պապ թեստն, ի դեպ, բջջաբանական հետազոտություն է»։

Ովքե՞ր են ռիսկային խմբերը

ԱՊՔ առումով խոցելի են սեռական կյանքով ապրող բոլոր կանայք եւ հատկապես 30-60 տարիքային խումբը։ Վերջիններս կլինիկական նշանների բացակայության պայմաններում գործնականում կարող են իրենց առողջ զգալ։ Ակնհայտ է, որ առողջապահական համապատասխան ծառայությունների միջոցով լայնածավալ սկրինինգային հետազոտությունների իրականացումը ԱՊՔ-ն կարող է կանխարգելել կամ ախտորոշել զարգացման վաղ փուլում՝ կազմակերպելով արդյունավետ բուժում։ «Այս սկրինինգներն աննախադեպ են Հայաստանում, որովհետեւ թե՛ մասնակցության եւ թե՛ հիվանդությունների առումով շատ մեծ ծավալ պետք է ընդգրկեն»,-ասում են առողջապահական ԾԻԳ-ի ներկայացուցիչները։ Ոչ վարակիչ հիվանդությունների վաղ հայտնաբերման ուղղությամբ մեծածավալ սկրինինգ ծրագրերի իրականացումը կմեկնարկի այս տարվա ամռանը։

Ի՞նչ կարելի է ակնկալել ծրագրի արդյունքներից

ՀՀ ԱՆ ԾԻԳ-ի ղեկավարի՝ Նելսոն Զուլոյանի տեղեկացմամբ, վերջին տասնամյակի ընթացքում աշխարհի մի շարք զարգացող երկրների փորձը ցույց է տվել, որ ճիշտ կազմակերպված սկրինինգային հետազոտությունների շնորհիվ հնարավոր է նվազեցնել արգանդի պարանոցի քաղցկեղի նոր դեպքերի թիվն ու մահացությունը 80 տոկոսով։ «Հիվանդության դանդաղ զարգացումը մեզ հնարավորություն է տալիս ճիշտ կազմակերպելու սկրինինգային հետազոտությունները եւ հայտնաբերել հիվանդությունը քաղցկեղի զարգացումից շատ ավելի վաղ եւ այն լիովին կանխարգելել ու բուժել»,-նշեց առողջապահական ԾԻԳ-ի ղեկավարը։

Այս ծրագրի նպատակը նույնպես ԱՊՔ, ինչպես նաեւ ոչ վարակիչ այլ հիվանդություններով հիվանդացության ու մահացության նվազեցումն է։ Նախատեսվում են նաեւ զարկերակային գերճնշման եւ շաքարային դիաբետի սկրինինգային հետազոտություններ։ Ծրագրի իրականացման երրորդ տարվա վերջին ակնկալվում է ապահովել բնակչության բարձր ընդգրկվածություն սկրինինգային հետազոտություններում։ Ծրագրի նպատակն է ապահովել 30-60 տարեկան կանանց ՊԱՊ հետազոտության 50%, իսկ զարկերակային գերճնշման եւ շաքարային դիաբետի սքրինինգների շրջանակներում՝ Հայաստանի ազգաբնակչության 35-68 տարիքային խմբի առնվազն 60% ընդգրկվածություն։

Ծրագրի կազմակերպիչները մտահոգությամբ փաստում են, որ 2012թ. զանգվածային հետազոտության տվյալներով՝ Հայաստանում ՊԱՊ թեստ անցած կանանց թիվը 10.2% է, որը զգալիորեն զիջում է միջազգային ցուցանիշներին։ Հարկ է նաեւ նշել, որ սկրինինգային հետազոտությունները լիովին անվճար են։ Կառույցի աշխատակիցները հորդորում են կանանց ենթարկվել պարտադիր հետազոտության՝ հիշեցնելով, որ դիմողները հիվանդության առաջացման ռիսկայնությունը կարող է եւ չնկատեն, քանի որ հատուկ կլինիկական նախանշաններ չկան։

Հավելենք, որ մեր երկրում 2005 թ. իրականացվում են նաեւ նախածննդյան եւ նորածնային սկրինիգ ծրագրեր, որոնք կներկայացնենք առաջիկայում։

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ