Մեր նպատակը բուժօգնության որակի բարձրացումն ու մատչելիության ապահովումն է

Հարցազրույց ՀՀ առողջապահության նախարար, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Հարություն Քուշկյանի հետ:

Հետաքրքիր, բուռն և ստեղծարար ուղի է անցել ՀՀ առողջապահության նախարար, առողջապահության գործի հմուտ կազմակերպիչ, ՌԴ բնական գիտությունների և ՀՀ բժշկական գիտությունների ակադեմիաների իսկական անդամ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Հարություն Մաքսիմի Քուշկյանը: 

Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի երիտասարդ շրջանավարտն իր աշխատանքային մկրտությունը ստանալով շտապ բուժօգնության թիվ 2 հիվանդանոցում որպես բժիշկ, այնուհետև աշխատեց ՀՀ պաշտպանության նախարարության ռազմաբժշկական վարչության պետ, ակտիվ մասնակցություն ունեցավ բաժանմունքների և առողջապահական ժամանակակից խոշոր կենտրոնների ստեղծման աշխատանքներին:

Մոսկվայում վիրաբուժական էնդոկրինոլոգիայի գծով մասնագիտական վերապատրաստում անցնելուց հետո, վերադառնալով Երևան` «Էրեբունի» հիվանդանոցում նա ստեղծեց էնդոկրինոլոգիական վիրաբուժության բաժանմունք, ստանձնելով բաժանմունքի վարիչի պարտականությունները, այնուհետև դարձավ հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ և ապա «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի հիմնադիր-տնօրենը: 

Առողջապահության գործի կազմակերպչի աշխատանքին զուգահեռ նա անմասն չմնաց նաև ակտիվ քաղաքականությամբ զբաղվելուց, որի արդյունքում ընտրվեց ՀՀ Ազգային Ժողովի պատգամավոր:

– Պարոն նախարար, արցախյան ազատամարտի տարիներին Դուք զբաղվում էիք նաև վիրաբուժական գործունեությամբ: Ինչպիսի՞ հիշողություններ և անջնջելի տպավորություններ են մնացել այդ տարիներից:

– Արցախյան ազատամարտի և մեր երկրի անկախության կերտման առաջամարտիկներից էին նաև բուժաշխատողները, որոնք հաճախ նշտարը փոխարինեցին զենքով, ռմբակոծությունների ներքո բազում կյանքեր փրկեցին` հերոսաբար և նվիրումով, դժվարին պայմաններում, բարձր պրոֆեսիոնալիզմի շնորհիվ կատարեցին իրենց առաքելությունը` հազարավոր մարտիկների կյանք պարգևեցին, հույս ու հավատ ներշնչեցին ապագայի հանդեպ:

Մեր ժողովրդի ազատագրական պայքարի տարիների դժվարություններն ու երկրի սոցիալ-տնտեսական ծանր վիճակը երբեք չընկճեցին մեզ, այլ, ընդհակառակն, ինչպես ասում են, դժվարությունները բացահայտում են մարդու ներքին ռեսուրսները և հնարավորություն տալիս հաղթահարելու անհաղթահարելին, անհնարինը դարձնելու հնարավոր: Ամբողջ օրն անցնում էր հիվանդանոցում, մոմի լույսի տակ կատարում էինք վիրահատություններ: Շատ համախմբված, երիտասարդ կոլեկտիվ էր, խոչընդոտները լուծում էինք համատեղ ջանքերով,գիտեինք, որ դրանք ժամանակավոր են, կար մեծ ոգևորություն, հավատ, նվիրվածությունգործին ու հիվանդին, մասնագիտությանն ուգործընկերներին:

– Առողջապահության կազմակերպիչ դառնալուց հետո Դուք դադարեցիք զբաղվել վիրաբուժական գործունեությամբ: Այժմ, երբ տարիների հեռվից վերհիշում եք անցածը, արդյո՞ք Ձեզ մոտ կարոտի զգացում չի առաջանում սիրած մասնագիտության հանդեպ:

– Վիրաբուժությունը խանդոտ կնոջ է նման, կամ պետք է ամբողջովին նվիրվես իրեն, կամ` ոչ: Այսօր ես պետական կառույցի ղեկավար եմ և ժամանակի ու մեծ զբաղվածության պատճառով այդ ուղղությամբ առայժմ չեմ կարող մտածել, իսկ եթե առիթ լինի, ամենայն պատասխանատվությամբ և մեծ սիրով կրկին վիրահատություններ կկատարեմ, և ինձ թվում է, որ ամեն ինչ հաջող կստացվի: 

– Խնդրում եմ զուգահեռներ անցկացնեք խորհրդային շրջանի և վերջին 20 տարիների առողջապահության ոլորտի աշխատողների կրթական մակարդակների միջև:

– Խորհրդային տարիներին մենք լավ կրթություն էինք ստանում, սակայն սահմանափակված էինք միայն ԽՍՀՄ բուհերում ձեռք բերվածգիտելիքներով ու փորձով: Հնարավորություն չկար ծանոթանալու եվրոպական և ամերիկյան առաջավոր փորձին ուգիտական նվաճումներին: Անկախության տարիները հնարավորություն ընձեռեցին, որ մենք արտասահմանյան պետական և մասնավոր բազմաթիվ կազմակերպությունների հետ համագործակցության լայն կապեր ստեղծենք: 

Մեր ժողովուրդն այսօր էլ մեծ երախտագիտությամբ է հիշում աղետալի երկրաշարժի ժամանակ վիթխարի օգնություն ցուցաբերած երկրներին և միջազգային կազմակերպություններին: Պետք է նշեմ, որ միջազգային կապերը նպաստեցին ծանոթանալու աշխարհի զարգացած երկրներում կիրառվող բուժման նորագույն մեթոդներին:

– Ինչպիսի՞ հաջողություններ ձեռք բերվեցին 20 տարիներին և ինչպիսի՞ դժվարություններ հաղթահարվեցին:

– Նորանկախ հանրապետության առողջապահության ոլորտում տեղի ունեցան լուրջ բարեփոխումներ, բարելավվեց բժշկական ծառայությունների որակը, վերակառուցվեցին հիվանդանոցներն ու պոլիկլինիկաները, կառուցվեցին նորերը, որոնք հագեցված են ժամանակակից նորագույն սարքավորումներով: Իհարկե, դա ֆինանսական մեծ ծախսեր էր պահանջում, սակայն պետությունը կարողացավ միջոցներ գտնել և ներդնել առողջապահության զարգացմանգործին:

Վերջին 20 տարիներին առողջապահության գերակա խնդիրներն են եղել բնակչության առողջության առաջնային պահպանումը, պետության կողմից երաշխավորված անվճար բժշկական օգնությունն ու սպասարկումը: Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալապես անապահով և առանձին խմբերում ընդգրկված անձանց բժշկական օգնությանը: Ուշադրության կենտրոնում է հատկապես մոր և մանկան առողջության պահպանումը, մշակվել և իրականացվում են մի շարք բարեփոխումներ:

Հաջողությամբ կյանքի է կոչվել «Ծննդօգնության պետական հավաստագրի ներդրման ծրագիրը», որի շրջանակներում լրացուցիչ ֆինանսական ներդրումները հնարավորություն են ընձեռել բարձրացնելու բուժաշխատողների աշխատավարձը: Դա նպաստեց ծառայությունն իրապես անվճար ու մատչելի դարձնելուն:

Առողջության առաջնային օղակում անվճար բուժօգնությունը նպաստում է բնակչության շրջանում տարաբնույթ հիվանդությունների վաղաժամ հայտնաբերմանն ու բուժմանը:

Այսօր ուշադրության կենտրոնում են մարզային հիվանդանոցներն ու պոլիկլինիկաները: Արդիականացվում և ժամանակակից բուժսարքավորումներով են հագեցվում հանրապետության մարզային բժշկական մի շարք կենտրոններ, հիվանդանոցներ, կլինիկաներ:

Վերջին տարիների նվաճումներից են նաև ընտանեկան բժշկության ինստիտուտի, երեխայի առողջության պետական հավաստագրի, ինչպես նաև համավճարի ներդրումն ու շտապ բուժօգնության ծառայության արդիականացումը:

Պետության կողմից մշակված և իրականացվող առողջապահության քաղաքականությունն ու ազգային ծրագրերը հիմք են տալիս հավաստիացնելու, որ բնակչության առողջությունը մշտապես գտնվում է պատկան մարմինների ամենօրյա ուշադրության կենտրոնում:

Ինչ վերաբերում է դժվարություններին, նշեմ, որ խորհրդային տարիներին մեր համակարգի ղեկավարումը իրականացվում էր մեկ կենտրոնից, իսկ անկախացումից հետո մենք դարձանք ինքնուրույն և ինքներս ստեղծեցինք կառավարման նոր համակարգ, կանոնակարգված օրենսդրական դաշտ:

Արդեն մի քանի մշակված ծրագրեր կան, որոնց իրականացման արդյունքում Հայաստանն առողջապահության առանձին ճյուղերի գծով կդառնա տարածաշրջանային մասնագիտացված կենտրոն, օրինակ, հակաքաղցկեղային և արյան հիվանդությունների բուժման նպատակով ստեղծվելիք կենտրոնները հագեցվելու են ժամանակակից տեխնոլոգիական նոր սարքավորումներով, դառնալով ոչ միայն Հայաստանի, այլև տարածաշրջանի կարևորագույն կենտրոններ: Ինչ խոսք, դրանք շատ ծախսատար և լուրջ ծրագրեր են, որոնց իրագործման համար ժամանակ է պետք, սակայն մենք վստահ ենք, որ շուտով այդ կենտրոնների ստեղծումը իրականություն կդառնա:

– Այժմ անդրադառնանք «Առողջապահություն» հանդեսին, որը 55 տարեկան է, ի՞նչ կմաղթեիք հանդեսին, ինչպիսի՞ն կցանկանայիք այն տեսնել ապագայում:

– 55-ամյա «Առողջապահության» համար վերջին 20 տարիները եղել են վայրիվերումների և մաքառումների տարիներ, սակայն հաղթահարելով բոլոր դժվարությունները, խմբագրության աշխատակազմը կարողացել է ոչ միայն պահպանել հանդեսի գոյությունը, այլև նոր շունչ ու որակ հաղորդել նրան: Լինելով ՀՀ առողջապահության նախարարության պաշտոնական լրատվամիջոցը, հանդեսը կարևոր դեր է ստանձնել հասարակության լայն շրջանակներին նախարարության ծրագրերն ու փոփոխությունները ներկայացնելու, բժշկական գիտելիքները ոչ միայն բժիշկ-մասնագետներին, այլև բնակչության լայն զանգվածներին հասցնելու գործում: 

Հանդեսին մաղթում եմ առաջընթաց, ցանկանում եմ, որ ծավալը մեծանա, ընդգրկվեն բժշկագիտության նորությունները լուսաբանող հոդվածներ, անդրադարձ կատարվի բժիշկ-հիվանդ հարաբերություններին, բժշկական էթիկայի հարցերին և այլն:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ